ثبت وب سایت          تبلیغات          RSS          درباره ما          تماس با ما
امروز سه شنبه، ۳۰ آبان ۱۳۹۶

ماهی کولمه,شباهت ماهی کولمه با ماهی سفید,ماهی کولمه دریای خزر

سیستماتیک:
:: نام علمی گونه: Rutilus rutilus (Linnaeus, 1758)j
• به دلیل حضور توام در آبهای داخلی و آبهای دریای خزر، در هردو دسته طبقه بندی شده است.
• در ایران یک زیرگونه با دو نژاد عنوان می شود که در منابع علمی مبهم است: Rutilus rutilus caspicus natio knipowitschi و Rutilus rutilus caspicus natio kurensis، که به ترتیب نژاد گرگان (ترکمنی) و نژاد کورا نامیده می شوند.


:: نامهای رایج در ایران: ماهی کمله، و نیز: تلاجی
:: خانواده: کپورماهیان، Cyprinidae
:: رده بندی کامل : Class: Actinopterygii >Order: Cypriniformes > Family: Cyprinidae> Subfamily:Leuciscinae
:: نام (های) غیر فارسی: نام اصلی: Roach, سایر نامها: Plotva
::برخی از اسامی علمی قدیمی، یا غیر معتبر: Leuciscus frisii | Rutilus frisii frisii
:: ریشه لغوی نام علمی: Rutilus: یونانی>قرمز

کشورهای محل زندگی ماهی کلمه:
:: بومی کشورهای : ایران ، افغانستان، ارمنستان، چین، مغولستان، ترکیه، ازبکستان، آلبانی، اتریش، بلژیک، بوسنی و هرزگوین، بلغارستان، کرواسی، جمهوری چک، دانمارک، استونی، فنلاند، فرانسه، آلمان، یونان، مجارستان، لاتویا، لیتوانی، هلند، نروژ، لهستان، رومانی، روسیه، صربستان، اسلواکی، سوئد، انگلستان، اسکاتلند، اوکراین و سویس.
:: معرفی شده به : مراکش، قبرس، قزاقستان، ایرلند، ایتالیا، پرتقال، اسپانیا و استرالیا.

اکوسیستم های محل پراکنش ماهی کلمه:
:: بعضی از کوسیستم ها در جهان: دریای خزر، دریای آرال، اقیانوس اطلس، دریای نروژ، آمودریا، خروجی های رودخانه ها و دریاچه بالکان، دون، دنیپر، دانوب، دریای سیاه، رود دنسا(روسیه و اوکراین)، رود نیستر (اوکراین مولداوی)، رود دراوا (ایتالیا، اتریش و مولداوی و...)، رود اورال، دریاچه بایکال، دریاچه کاستوریا، دریاچه وگوریتیس، رود ییلی، رود الب (جمهوری چک، آلمان)، رود ارکیشی (چین)،رود کاما (روسیه)، حوضه آبریز گوتلند (سوئد)، رود خوپیور _(روسیه)، رود گورین (اوکراین، روسیه سفید)، رودهای منتهی به دریای آزوف، رودخانه سیرت (روسیه، اوکراین و مجارستان)، رودخانه داویا (روسیه)، رودخانه پو (ایتالیا، سوییس و فرانسه)، رودخانه اونگا (روسیه) و...

در ایران: دریای خزر، رودخانه های آن(هرکدام نژاد مجزا):
• پراکنش ماهی کلمه نژاد کورا در قسمت های غربی و جنوب غربی دریای خزر است که برای تولید مثل وارد تالاب انزلی، کورا و شلمانرود می شود.
• پراکنش ماهی کلمه نژاد گرگان در در جنوب شرقی دریای خزر و رودخانه های آن نظیر اترک، گرگانرود و قره سو. در قره سو تا حدود 20 کیلومتر و در اترک حدود 40 کیلومتر در رودخانه پیشروی می کند. هم اکنون زیستگاه آن در قره سو به دلیل دستکاری های انجام شده از بین رفته و اغلب کلمه های این نژاد برای تولید مثل به تالاب گمیشان و کانالهای آب موجود در آن وارد می شوند.

مشخصات زیستگاه های ماهی کلمه:
ساکن آبهای شیرین و لب شور است. بنتوپلاژیک بوده و در pH بین 7 تا 7.5 و bH بین 10-15 حضور دارد.
عمق حضور آن از 15 متر است. ساکن مناطق نیمه گرمسیری با دمای 10 تا 20 درجه سانتیگراد، با مختصات جغرافیایی 71 تا 36 درجه شمالی و 10 درجه غربی تا 155 درجه شرقی هستند.
در گستره متنوعی از زیستگاه ها دیده میشود، بویژه در مناطق پایین دستی روخانه ها بیشتر است. در دریاچه های غنی از مواد غذایی و رودخانه ها و آبگیرهای متوسط و بزرگ حضور دارد، همچنین در چشمه های کوچک و تالاب های لب شور ساحلی مشاهده شده است.
گاهی برای زمستان گذرانی در آبگیرهای حاشیه ای یا اعماق دریاچه ها اقامت می کند.

مشخصات ظاهری، رفتاری و فیزیولوژیک ماهی کلمه:
شکل بدن:
باله پشتی 3شعاع سخت و 8تا12 شعاع نرم | باله مخرجی 3 شعاع سخت و 9 تا 13شعاع نرم | باله دمی با 18-19 شعاع | 39 تا 41 مهره در ستون فقرات | مهمترین وجه تمایز با ماهی سفید: 39-41، +2-3 (مجموعا 41-44) فلس روی خط جانبی، و باله های پشتی با 10 1/2 شعاع منشعب. | بدن از طرفین فشرده | ارتفاع بدن 25-35 درصد طول استاندارد بدن | دهان انتهایی | پوزه گرد و کوتاه و نوک تیز | فاصله بین دو چشم باریک | چشم ها کوچک، قطر چشم 4.6 تا 5 درصد از طول استاندارد | عنبیه از زرد در ماهیان جوان تا قرمزتیره در بالغین در نژاد گرگان و نقره ای خاکستری | باله های سینه ای، شکمی و مخرجی سرخ فام هستند و در نژاد کورا خاکستری با حاشیه سیاه، باله سینه ای و شکمی کوچک | دندان حلقی یک ردیفی با فرمول 5-6 یا 6-6 یا 5-5 |
• تفاوت بارز کلمه نژاد گرگان یا ترکمنی(natio knipowitschi) و کلمه نژاد کورا (natio Kurensis): کلمه کورا دارای پهنای بیشتر بدن، چشم کوچکتر و رشد بیشتر در مقایسه با کلمه گرگان است.
مطالعات جدیدتر با روش ريخت سنجي هندسي انجام شده که نتايج تفاوت معني داري را بين شکل بدن جنس هاي نر و ماده هر جمعيت کلمه گرگان(ترکمنی) و کورا و همچنين بين دو جمعيت نشان داد. نتايج همچنين نشان داد که هر دو جنس کلمه کورا داراي سري بزرگ تر، قاعده باله مخرجي طويل تر و تا حدودي بدن پهن تر در جنس ماده نسبت به کلمه گرگان(ترکمنی) مي باشد. به علاوه برخي الگوي تفاوت به دست آمده در اين پژوهش متفاوت از يافته هاي قبلي بود. اين امر مي تواند به دليل قابليت بالاي تکنيک ريخت سنجي هندسي در بررسي شکل ساختارهاي زيستي و همچنين وجود دوشکلي جنسي در کلمه خزري مي باشد. تفاوت هاي ريختي مشاهده شده بين جمعيت هاي کلمه گرگان و کورا مي تواند بيانگر تکامل در حال پيشرفت شکل بدن جمعيت هاي مورد مطالعه تحت تاثير شرايط محيطي محل زيست آن ها در درياي خزر باشد
اندازه:
حداکثر اندازه جهانی آن 50 سانتیمتر با میانگین 25 سانتیمتر است. بیشینه اندازه ماهی کلمه در دریای خزر 30 سانتیمتر برای نژاد گرگان و 42 سانتیمتر برای نژاد کورا است که هردو رکورد مربوط به خارج ایران می باشد. در ایران میانگین حدود 20 سانتیمتر برای نژاد گرگان است و نژاد کورا بزرگتر می شود.. حداکثر وزن آن 1.8 گزارش شده است
سن:
حداکثر سن گزارش شده ماهی کلمه 14 سال است. اغلب نمونه های صید شده 3-4 ساله یا کمتر هستند.
غذا:
ماهی کلمه در دوران لاروی از زئوپلانکتون ها و پس از آن نرم تنان کفزی، مواد گیاهی و دتریتوس ها تغذیه می کند. غذا می تواند عاملی برای تغییر زیستگاه این ماهی از مناطق حاشیه ای به مناطق عمیق باشد.

ژنتیک:
تعداد کروموزومهای Diploid/ zygotic(2n)برابر 50-50، و کروموزومهای Haploid/ gametic (n) برابر 25 است.
رفتارهای خاص:
ماهی کلمه مهاجرتهای داخل آب شیرین دارد. مهاجرت علاوه بر تولید مثل، می تواند بدلیل بیماریها، رقابت غذایی و یا حضور شکارچیان باشد.

تولید مثل ماهی کلمه:
:: ماهی کلمه نژاد گرگان، در 2-3 سالگی بالغ می شود. اوج مهاجرت به رودخانه های قره سو، گرگانرود و تالاب گمیشان از اواخر بهمن تا اوایل فروردین بوده و تولید مثل برروی گیاهان آبزی انجام می شود. در گذشته های دور (1907) تا 25 کیلومتر در داخل رودخانه قره سو و گرگانرد مهاجرت نموده و تولید مثل می نمودند. اما هم اکنون غالب نمونه های این نژاد کلمه، در تالاب گمیشان و کانال های آب ورودی این تالاب تولید مثل می نمایند. نرها حدود یک هفته زودتر از ماده ها مهاجرت خود را آغاز می نمایند. دمای آب در این زمان 10 تا 15 درجه سانتیگراد است.

:: ماهی کلمه نژاد کورا، در بهمن ماه، زمانی که دمای آب 3 تا 6 درجه سانتی گراد است، به تالاب انزلی و رودخانه های جنوب غربی خزر مهاجرت می نماید و از اواسط فروردین ماه لغایت اوایل اردیبهشت در دمای 15 تا 15 درجه سانتی گراد تولید مثل می نماید. تخمریزی در محلی با گیاهان آبزی غوطه ور و چمن زارهای پوشیده از آب انجام می شود. هماوری مطلق آن 4884 تا 65416 عدد تخمک در سواحل استان گیلان برآورد شده است.

»» امکان تولید هیبرید زایا با ماهی سیم دارد.
تخمهای ماهی کلمه چسبناک بوده و در عرض 12 روز هچ می شوند.

صید ماهی کلمه:
همه ساله مقدار زیادی از این گونه در جنوب دریای خزر صید می‌شود و بازار مناسبی در بین مردم دارد. آمارهای صید هردو نژاد این ماهی با هم ارائه می گردند. میانگین صید آن در گذشته به حدود یک هزار تن در سال هم می‌رسیده است اما امروزه مقدار صید کمتر است.

ارزش های اقتصادی ماهی کلمه:
همه ساله مقدار زیادی از این گونه در جنوب دریای خزر صید می‌شود و بازار مناسبی در بین مردم دارد. میانگین صید آن در گذشته به حدود یک هزار تن در سال هم می‌رسیده است اما امروزه مقدار صید کمتر است.
ماهی کلمه غذای اصلی فیل‌ماهی است و از این لحاظ نیز بسیار حایز اهمیت است.

وضعیت ذخایر ماهی کلمه:
ماهی کلمه دریای خزر، گونه ای نیازمند حفاظت (CD) است با اینکه گونه کلمه از نظر IUCN دارای کمترین نگرانی است(LC). اگرچه این گونه در تمام سواحل دریای خزر وجود دارد اما بهره برداری بیش از حد از آن و تخریب محل های تولید مثل آن با از بین بردن پیچ و خم های رودخانه و تبدیل زمین های حاشیه رودخانه به زمین های کشاورزی نسل این گونه در سالهای اخیر بسیار کاهش پیدا نموده است. شیلات ایران در سالهای اخیر با تکثیر مصنوعی و رهاسازی بچه ماهیان حاصل از آن اقداماتی را درجهت حفظ این گونه انجام داده است (مرکز سیچوال/بندر ترکمن).

بهداشت و بیماریها:
ماهی کلمه می تواند میزبان انگلهای گوناگونی باشد از جمله: از شاخه میکسوزوآ (Myxozoa): انگل آبشش و کیسه صفرا Myxobolus sp.، از مونوژنه آ(Monogenea): انگل آبشش، پوست و بالهء Dactylogyrus sp.، از رده دی ژنه آ (Digenea): انگل روده ای Asymphylodora tinca، انگل چشمیِ Diplostomum spathaceum، از رده سستودها (Cestoda): انگلهای گوارشی Bothriocephalus gowkongensis و Caryophllaeus fimbriceps، از رده آسپیدوگاستر (Aspidogasterea): انگل دستگاه گوارش Aspidogaster limacoides، از رده نماتدها (Nematoda): انگل گوارشی، عضلانی Anisakis sp.، از رده آکانتوسفالها (Acantocephala): انگل لوله گوارش Acanthocephalorhinchoides cholodkowski.
• مطالعات انجام شده، تاثیر آفت کشها و فلزات سنگین بر بدن ماهی کلمه را نشان داده است. برخی مطالعات نشان داده است که فلزات سنگین بیشتر در نقاطی از بدن کلمه تجمع می کنند که برای انسان مصرف خوراکی ندارد.

 

منبع: نیازنگار

مطالب مرتبط

نظرات

کد امنیتی
فرصت نگار
فرصت نگار

دیگران می خوانند